Ավարայրի Ճակատմարտ։։։Պատմություն

Ավարայրի Ճակատմարտ

  Ավարայրի ճակատամարտը կանխորոշել է Սասանյան Պարսկաստանի դեմ 450–451 թթ-ին հայ ժողովրդի մղած ազգային-ազատագրական պայքարի ելքը: Այն հայ ժողովրդի հանուն հավատքի մղած առաջին ճակատամարտն է:

Ավարայր գյուղի մոտ 451 թվականի մայիսի 26-ին ապստամբ հայկական ուժերի և պարսկական բանակի միջև տեղի ունեցած ճակատամարտը կոչվեց Ավարայրի ճակատամարտ։ Ավարայրի ճակատամարտը Սասանյան Պարսկաստանի դեմ հայ ժողովրդի ազգային–ազատագրական պայքարի բարձրակետն էր։

  Վարդան Մամիկոնյանի հրամանով հայոց զորքը հավաքվեց Այրարատում և արագորեն շարժվեց թշնամուն ընդառաջ։ Սպարապետը ցանկանում էր ճակատամարտ տալ հայ-պարսկական սահմանում և կանխել երկրի ավերումը։ Սակայն Մուշկան Նյուսալավուրտի (Պարսկական զորք. 80–90 հզ. զինվոր, 13 մարտական փիղ) հրամանատարությամբ պարսկական զորքն արդեն անցել էր Հեր ու Զարևանդ գավառները և շարժվում էր դեպի երկրի խորքը։ Պարսիկների հսկայական բանակն ուժեղացված էր նաև ընտիր հեծելազորով՝ «Մատյան գնդով»։ Պարսիկները շուտով մտան Վասպուրականի Արտազ գավառ և բանակ դրեցին Տղմուտ գետի աջ ափին՝ Ավարայրի դաշտում։ 451 թվականի գարնանը պարսկական բանակը Փայտակարանից շարժվելով, սահմանամերձ Հեր և Զարևանդ գավառներով մտնում է Մարզպանական Հայաստան։ Պարսկական զորքերի խնդիրն էր՝ ճնշել հայերի ապստամբությունը, գրավել նրանց ռազմաքաղաքական կենտրոն Արտաշատը։

 Մայիսի 25-ին հայկական բանակը մոտենում է հակառակորդի ամրացված ճամբարին և կանգ առնում գետի ձախ ափին։ Մայիսի 26-ին շաբաթ առավոտյան Ավարայրի դաշտում հակառակորդներն ընդունում են մարտական դրություն։ Ճակատամարտի նախօրեին սպարապետն իր 66 հազարանոց բանակը բաժանեց 3 մասի և սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանը բանակի աջ թևը հանձնել է Խորեն Խորխոռունուն, ձախը՝ Թաթուլ Վանանդեցուն, կենտրոնը՝ Ներշապուհ Արծրունուն, պահեստազորը՝ Արշավիր Կամսարականին ու Համազասպ Մամիկոնյանին:  Սպարապետն առանձնացրեց նաև պահեստազոր և իր եղբայր Համազասպ Մամիկոնյանի հետ միասին ստանձնեց նրա հրամանատարությունը։ Թվապես պարսիկները հայերին գերազանցում էին 3 անգամ։ Թշնամին իր գլխավոր ուժերը կենտրոնացրել էր աջ թևում, իսկ պահեստազորում կանգնած էր Մատյան գունդը։ 

   Ճակատամարտը սկսում է նետաձգությամբ, նիզականետությամբ և փոխադարձ գրոհով։ Հասնելով գետին՝ պարսիկները կանգ են առնում, իսկ հայերը անցնում այն և ամբողջ ճակատով մարտի բռնվում։ Հայերի ճնշմամբ թշնամու բանակի ձախ թևն ու կենտրոնը նահանջում են։ Վարդան Մամիկոնյանը պահեստազորի մի մասը նետում է կենտրոն՝ այնտեղ ճնշումը ուժեղացնելու համար, մնացած մասով օգնության է շտապում ձախ թևին և ետ շպրտում թշնամուն։ Անհավասար մարտում հերոսաբար զոհվում է նաև Վարդան Մամիկոնյանը։ Ճակատամարտը շարունակվում է մինչև օրվա վերջը։ Հայկական զորքերը երեկոյան քաշվում են Տղմուտի ձախ ափը։ Երեկոյան մարտը դադարեց, և հայոց բանակը վերադարձավ իր դիրքերը։ Զոհվել էր սպարապետը, հայերը զգալի կորուստներ էին տվել։ Հայերի զոհերի թիվը հասնում էր 1036 հոգու, մարտի դաշտում ընկել էին ինը նախարարներ։ Շատ ավելի ծանր կորուստներ կրեցին նաև պարսիկները՝ 3544 մարդ։ Բացի այդ՝ թշնամին չէր հասել իր գլխավոր նպատակին։ Հայերը չէին ջախջախվել, պահպանել էին մարտական ոգին և լի էին պայքարը շարունակելու վճռականությամբ։

  Ճակատամարտում հայերից սպանվում է 1036, իսկ պարսիկներից՝ ավելի քան 3500 մարդ։ Ավարայրի ճակատամարտը կանխորոշեց հայ ժողովրդի պայքարի ելքը։ Պարսկական արքունիքը ստիպված եղավ Մարզպանական Հայաստանից շուտով ետ կանչել իր զորքերին, հրաժարվել հավատափոխության միջոցով հայերին ձուլելու ծրագրից և ճանաչել նրանց ներքին ինքնավարությունը։

  Ավարայրի ճակատամարտից հետո ապստամբական շարժումը չմարեց Արցախում, Տայքում և Տմորիքում։  Ի վերջո, ծանր կացության մեջ հայտնված պարսից արքունիքն ստիպված եղավ թեթևացնել հարկերը, հաշտվել Հայաստանի լայն ինքնավարության հետ, հրաժարվել բռնի կրոնափոխության ծրագրից։ Սակայն գերված հոգևոր առաջնորդները և նախարարները Տիզբոնում դատվեցին։ Ենթարկվեցին մահապատժի կամ ուղարկվեցին Միջին Ասիայի կողմերը։ Ավելի ուշ նրանց թույլատրվեց վերադառնալ հայրենիք և տիրել իրենց կալվածքներին։ Հայրենիք վերադարձավ հայոց այրուձին։ Պարսից արքունիքը որոշ ժամանակ վարում էր հայերին սիրաշահելու քաղաքականություն։

  Վարդանանց պատերազմը հայոց պատմության հերոսական էջերից է։ Ավարայրի ճակատամարտում զոհված մարտիկները դասվել են Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու տոնելի սրբերի շարքը և կոչվում են Սուրբ Վարդանանք: Նրանց հիշատակը նշվում է ամեն տարի փետրվար-մարտ ամիսներին՝ Բուն բարեկենդանին նախորդող հինգշաբթի օրը:

Ավարայրի ճակատամարտն արտացոլվել է հայ գրականության մեջ՝ Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանք» պատմավեպում, և կերպարվեստում՝ Գրիգոր Խանջյանի «Վարդանանք» գոբելենում:

Օգտվել եմ այս աղբյուրներից`

http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=974

http://www.dasaran.am/apps/wiki/view/id/6156

http://www.historyofarmenia.am/amEncyclopedia_of_armenian_history_Vardananc_paterazm@

Հին Հռոմ և Հուլիոս Կեսար:::Պատմություն

Հին Հռոմ

 Հին աշխարհի առաջավոր պետություններից մեկը, իր անվանումը ստացել է Հռոմ քաղաքից, իսկ քաղաքը իր հերթին անունը ստացել է Հռոմուլից, որը իր եղբայր Հռեմի հետ հիմնադրել է Հռոմը: Հին հռոմեական քաղաքակրթության կանգնեցմանը որոշակի ազդել է հին հույների և էթրուսկների մշակույթները: Կայսրությյան հզորության գագաթնակետը եղել է 2-րդ դարում մ.թ.ա., երբ որ Հռոմը գրավել էր ժամանակակից Շոտլանդիայի հյուսիսից մինչև Եթովպիայի հարավ և Հայաստանի արևելքից մինչև Պորտուգալիայի արևմուտք։
 Հին Հռմ, համանուն կենտրոնով հնագույն պետություն: Կազմավորվելով Ապենինյան թերակղզում, աստիճանաբար դարձել է խոշոր աշխարհակալություն՝ ընդգրկելով Եվրոպայի արմ. և հվ-արլ. տարածքները, Փոքր Ասիան, Հս. Աֆրիկայի մերձափնյա շրջանները, Ասորիքը և Պաղեստինը:
 Հռոմը մինչև III դ. կեսը նվաճել է ամբողջ Իտալիան, հետագայում՝ Սիցիլիան, Հյուսիսային Աֆրիկայի ընդարձակ շրջանները, Բալկանյան թերակղզին, Փոքր Ասիայի արևմտյան շրջանները և դարձել միջերկրածովյան խոշոր տերություն։ Մ.թ.ա. III-II դդ. վերջնականապես ձևավորվել է երկու դասակարգ՝ ստրուկներ և ստրկատերեր։
 Կայսերական ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 30 կամ 27-ից) Հռոմը հասել է իր տարածքի առավելագույն ընդարձակմանը։ Սակայն արտաքին պատերազմները, ստրկատիրական կարգի քայքայումը հանգեցրել են կայսրության թուլացմանը։
 395-ին կայսրությունը բաժանվել է երկու մասի՝ Արևմտյան Հռոմեական կայսրության (Հռոմ կենտրոնով) և Արևելյան Հռոմեական կայսրության (Բյուզանդիոն կենտրոնով), իսկ 476-ին Արևմտյան Հռոմեական կայսրությունը կործանել են գերմանական ցեղերը։

Հռոմի պայքարը Սելևկյանների պետության դեմ նպաստել է այն բանին, որ մ.թ.ա. II դ. սկզբին հայկական պետությունները՝ Մեծ Հայքը, Փոքր Հայքը, Ծոփքը և Կոմմագենեն վերականգնել են իրենց անկախությունը։ Հետագայում Հռոմը հայկական պետությունների նկատմամբ վարել է նվաճողական քաղաքականություն։ Միհրդատյան պատերազմների (մ.թ.ա. 89-մ.թ.ա. 63) ժամանակ, մ.թ.ա. 69-ին, զորավար Լուկիոս Լուկուլլոսը ներխուժել է Մեծ Հայք, սակայն շուրջ երկամյա պատերազմում պարտություն կրել Տիգրան Բ-ից։
Մ.թ.ա. 66-ին հռոմ. զորավար Գնեոս Պոմպեոսը Տիգրան Բ-ի հետ կնքել է Արտաշատի պայմանագիրը։ Միհրդատյան պատերազմները հաջողությամբ ավարտած Պոմպեոսը կատարել է վարչական փոփոխություններ. Փոքր Հայքը տվել է իր դաշնակից գաղատների առաջնորդին, իսկ  Ծոփքը՝ Կապադովկայի թագավոր Արիոբարզանին։

Դրանից դժգոհ Անտոնիոսը մ.թ.ա. 34 թ. ներխուժել է Մեծ Հայք, գերել Արտավազդ Բ-ին, տարել Եգիպտոս և մ.թ.ա. 31-ին գլխատել։ Հռոմի առաջին կայսր Օգոստոսը և նրա հաջորդները ձգտել են Մեծ Հայքն իրենց ազդեցությանը ենթարկել` թագավորների միջոցով։ Կայսր Ներոնի գահակալության տարիներին (54-68), մի կողմից՝ Հռոմի, մյուս կողմից՝ Հայաստանի ու Պարթևաստանի միջև տեղի ունեցած պատերազմի (54-64) հետևանքով՝ Հռոմը ճանաչել է Մեծ Հայքի անկախությունը, որտեղ թագավոր է հռչակվել Տրդատ Ա։ 114-ին կայսր Տրայանոսը ներխուժել է Մեծ Հայք և այն հռչակել հռոմեական նահանգ։ Կայսր Ադրիանոսը (117-138), սակայն չկարողանալով Մեծ Հայքում պահպանել Հռոմի գերիշխանությունը, 117-ին ճանաչել է նրա անկախությունը։ Կայսր Մարկոս Ավրելիոսի ժամանակ (161- 180), հռոմա-պարթևական պատերազմի հետևանքով, Մեծ Հայքը դարձել է Հռոմից կախյալ թագավորություն։ Սակայն նրա հաջորդների ժամանակ հայկական զորքերը հետ են մղել կայսր Կարակալլայի (211- 217) հարձակումը և վերականգնել երկրի ինքնուրույնությունը։



Գայոս Հուլիոս Կեսար

 Շատերը նրան հերոս էին համարում և աստվածացնում, շատերը` Հռոմի ոխերիմ թշնամի ու քննադատում՝ միաժամանակ վախենալով նրանից, իսկ ոմանք ձեռնարկեցին նրա սպանությունը…
 Հռոմեական պետական, քաղաքական և ռազմական գործիչ, գրող, պատմագիր Գայոս Հուլիոս Կեսարը ծնվել է մ.թ.ա.100 թվականին:Լինելով ազնվական գերդաստանի զարմ` Կեսարը պատանեկան հասակից իրեն նվիրեց ուսմանն ու քաղաքականությանը: Տակավին պատանի էր, երբ իր ազգականուհու թաղման ժամանակ ճառ արտասանեց ու հիացրեց ներկաներին: Եվ ահա անխոնջ պատանու առաջ մեկեն բացվեցին փառքի դարպասները:16 տարեկանում՝ մ.թ.ա. 84 թվականին, Կեսարն ընտրվեց Յուպիտերի տաճարի քուրմ: Այդ պատվավոր պաշտոնին կարող էր հավակնել նա, ով պատրիկների ընտանիքից էր և ծնողները ամուսնալուծված չէին: Յուպիտերի տաճարի քուրմն իրավունք չուներ ձի հեծնելու, զորք տեսնելու, չէր կարող երդվել, մատանի կրել, երկու գիշերից ավելի բացակայել Հռոմից:
  Հռոմում ընդունված էին վաղաժամ ամուսնությունները: Կեսարն ամուսնացել էր 15 տարեկան հասակում, հարուստ պլեյբեսների տոհմից Կուսսուտիայի հետ: Սակայն շուտով ամուսնալուծվեց և մ.թ.ա. 84 թվականին հաշվենկատորեն ամուսնացավ կոնսուլ Կոռնելիոս Ցիննայի դուստր Կոռնելիայի հետ՝ փորձելով իր համար կարիերա ապահովել:
Դիկտատոր Սուլլայի ու նրա հարաբերությունները վատացան: Նա հեռացվեց քրմի պաշտոնից, նրանից պահանջեցին բաժանվել Կոռնելիայից: Կեսարը հրաժարվեց: Կնոջ օժիտը բռնագրավվեց, իսկ Կեսարը խույս տվեց ու թափառական դարձավ: Սակայն շուտով բռնվեց և ստիպված եղավ իր կյանքի համար հսկայական` 12 հազար դինար փրկագին վճարել:
  Մի քանի տարի թափառական կյանք վարելուց հետո, Կեսարն անցավ զինվորական ծառայության և մ.թ.ա. 81 թ. հայտնվեց Ասիայում` Քվինտոս Տերմայի շտաբում, որը նրան հանձնարարությամբ ուղարկեց Վիֆինա` Նիկոմեդիայի թագավորի մոտ: Այստեղ սկսվեց Կեսարի սիրավեպը թագավորի հետ, որը, ինչպես Սվետոնիոսն է նշում, ամբողջ կյանքում սև բիծ թողեց նրա կենսագրության վրա, չնայած Հռոմում ու Հին Հունաստանում հազվագույտ երևույթ չէր արվամոլությունը:Կեսարը Փոքր Ասիայում ավարտեց ծառայությունն ու վերադարձավ Հռոմ մ.թ.ա. 78 թ.:Շուրջ 15 տարի Հուլիոս Կեսարի կյանքում որևէ էական փոփոխություն չկատարվեց: Սակայն այդ տարիները նա օգտագործեց Հռոմում իր դիրքերի ամրապնդման համար: Իսկ դրա համար նա օգտագործում էր բոլոր միջոցները՝ կաշառք, նենգադավություն, սպառնալիքներ…
 Մ.թ.ա. 63 թ. Հուլիոս Կեսարն ընտրվեց Հռոմի մեծ պոնտիֆիկ՝ քրմապետ: Սակայն սա չէր Կեսարի նպատակը: Նրան զորք էր պետք, իշխանություն: Մ.թ.ա. 61 թ. նա նշանակվեց Իսպանիա պրովինցիայի կառավարիչ: Մեկ տարի անց Հռոմում ընտրություններ էին: Եվ ահա ի հայտ եկան Կեսարի դիվանագիտական հմտություններն ու կազմակերպչական տաղանդը:Սենատում իր ազդեցությունը մեծացնելու համար Կեսարը խնդրեց մեծանուն հռետոր, իմաստասեր, քաղաքական գործիչ Կատոնի դստեր ձեռքը`Վերջինս մերժեց։ Կեսարը, ամուսնացավ Պիզոնի դուստր Կալպուռնայի հետ: Նման կոմբինացիաներով Կեսարը թիմ ձևավորեց: Չուշացավ Կատոնի հակահարվածը, որ հայտարարեց, թե մի խումբ մարդիկ Հռոմում կավատությամբ ուզում են իշխանություն զավթել:Արդյունքում Կեսարը մ.թ.ա. 60-ին Գնեոս Պոմպեոսի և Մարկոս Կրասոսի հետ ստեղծեց առաջին եռապետությունը:
 Մ.թ.ա. 58 թ. Կեսարը շարժվեց Գալլիա՝ նվաճելու իր փառքը: Պատերազմը երկարուձիգ 7 տարի տևեց: Կեսարը փայլեց գալլիական պատերազմում` իրեն դրսևորելով նաև որպես փայլուն ու արտակարգ ունակություններով զորավար: Նա կարողացավ նվաճել ու հպատակեցնել ողջ Գալլիան: Թալանելով հակառակորդի քաղաքներն ու տաճարները` Կեսարը մեծ հարստություն դիզեց:
 Գալլիայում լուծելով իր խնդիրները, Կեսարը շտապեց Հռոմ, քանզի այնտեղ իր վաղեմի զինակիցը և փեսան՝ Գնեոս Պոմպեոսը, վտանգում էր իր ծրագրերը: Պոմպեոսը հասցրել էր փառավորել իրեն նախ նրանով, որ ողջ Միջերկրական ծովը մաքրել էր ծովահեններից, ապա մ.թ.ա. 66 թ. ընկճել էր հայոց արքա Տիգրան Մեծին ու նրա բոլոր նվաճումները խլելով՝ Արևելքում ամրապնդել Հռոմի տիրապետությունը:
 Պոմպեոսը նվիրյալ հանրապետական էր և Սենատի հանձնարարությամբ կանգնեց Կեսարի միապետական, դիկտատորական ձգտումների դեմ ու պահանջեց Կեսարից հանձնել լեգեոնների հրամանատարությունն ու ներկայանալ Հռոմ: Կեսարը երկար երկմտեց՝ սկսելով քաղաքացիական պատերազմը: Հռոմեացի զորավարներին արգելված էր զորքով մտնել Հռոմի հանրապետության տարածք: Եվ սահմանագծին Կեսարը հրամայեց զորքին սկսել սահմանաբաժան Ռուբիկոն գետի անցումը և ասաց հանրահայտ խոսքը. «Վիճակը նետված է՝ Ռուբիկոնն անցանք»: Այնուհետ Կեսարին սպասվում էր կա՛մ մահ, կամ՝ փառք ու հաղթանակ:Կեսարը պատերազմ չէր ուզում Պոմպեոսի դեմ, դա վերջինիս նախաձեռնությունն էր, բայց երբ պատերազմը սկսվեց, Կեսարն ավելի վճռական էր գործողություններով, քան իր ախոյանը: Նա նաև գթասիրտ էր և քաղաքացիական պատերազմում հաղթանակից հետո ներում շնորհեց գրեթե բոլոր հակառակորդներին:Մ.թ.ա. 48 թ. օգոստոսի 9-ին տեղի ունեցավ Ֆերսալի ճակատամարտը: Կեսարը Պոմպեոսի 50-հազարանոց զորքերի դեմ հանել էր 30-հազարանոց բանակ, բայց ջախջախեց նրան ճակատամարտում: Ֆերասլի ճակատամարտում Կեսարը 1000 զոհ տվեց Պոմպեոսի 30000-ի դիմաց: Դա կատարյալ ջախջախում էր:Ի տարբերություն Կեսարի` Պոմպեոսը ցոփ կյանքով էր ապրում, և ճակատամարտից հետո Կեսարի զինվորները հարուստ ռազմավար տարան: Կեսարը վառել տվեց Պոմպեոսի նամակագրությունը, որպեսզի նրա գաղտնի կողմնակիցները չվախենան և չբացահայտվեն. տեղում ներեց բոլոր հակառակորդներին ու թշնամիներին: Դա, ըստ էության, ճակատագրական սխալ էր:Հետագայում, երբ Կեսարն իմացավ Եգիպտոսում Պոմպեոսի դավադրաբար սպանության մասին, ոչ միայն երկար արտասվեց նախկին դաշնակցի ու Հռոմի նվիրյալ զորավարի համար, այլև դաժանորեն պատժեց նրան սպանողներին:Մ.թ.ա. 47 թ. մարտի 27-ին Հուլիոս Կեսարը գրավեց Եգիպտոսը: Աֆրիկյան արշավանքում նավից իջնելիս նա սայթաքեց և ընկավ: Շատերը դա պարտության վատ նախանշան համարեցին, բայց նույնիսկ դրանից օգտվեց Կեսարն ու ընկած վիճակում գրկելով հողը` ասաց. «Դու իմ ձեռքերում ես, Աֆրիկա»:
Նա Եգիպտոսի գահին վերահաստատեց Կլեոպատրային: Կեսարի և Կլեոպատրայի միջև սեր բորբոքվեց: Եգիպտական այս թագուհին կառավարում էր իր եղբոր և միաժամանակ ամուսնու՝ Պտղոմեոս XII-ի հետ, որից մեկ զավակ ուներ: Ապա Կեսարի միջոցով նա եղբորը հեռացրեց գահից ու սպանեց: Նա անգամ զավակ պարգևեց Հուլիոս Կեսարին:
Կեսարը, սակայն, չշտապեց վերադառնալ Հռոմ: Նա դարձյալ անցավ Փոքր Ասիա, ուր 47 թ. օգոստոսի 2-ին Պոնտոսի Միհրդատ Եվպատորի որդի Փառնակին հաղթելով` ուղարկեց իր հայտնի զեկույցը սենատին` «Եկա, տեսա, հաղթեցի»: Ապա վերադարձավ Հռոմ ու անցավ երկրի ներքին խնդիրների կարգավորմանը: Նա անսահմանափակ իշխանություն ստացավ, սակայն նրա դեմ դժգոհությունները Հռոմում շարունակ աճում էին, ու դավադրությունները հաջորդում մեկը մյուսին:
Իր մահվան նախօրյակին նա ճաշում էր Լեպիդոսի տանը: Պատահաբար հարց է բարձրանում, թե մահվան ո՞ր տեսակն է նախընտրելի: «Անսպասելին»,- պատասխանում է Կեսարը: Նույն գիշերը նրա կինը երազում տեսավ, թե ինչպես են իր գրկում բազում մարդիկ սրախողխող անում ամուսնուն: Մ.թ.ա. 44 թ. մարտի 3-ին` սպանության օրը, նա առավոտյան աղերսում էր ամուսնուն, որ սենատ չգնա: Նա համաձայնում է և կանչում Մարկոս Անտոնիոսին, որպեսզի սենատ ուղարկի նրան` նիստը չեղյալ հայտարարելու: Այդ ժամանակ Դեմիցիոս Բրուտոս Ալբինը, որ դավադիրներից էր, տարհամոզում է նրան, որ հակառակորդներին հանդիմանության առիթ չտալու համար անձամբ գնա սենատ և նիստը չեղյալ հայտարարի: Սենատում` ամբիոնի մոտ, Կեսարին շրջապատեցին դավադիրները: Առաջին հարվածները թիկունքից պարանոցին հասցրեց Կասկան: Կեսարը պաշտպանվում էր, դես ու դեն ընկնում: Բայց երբ տեսավ դավադիրների մեջ նաև Բրուտոսին, ասաց. «Եվ դո՞ւ, զավակս»: Ապա թիկնոցը քաշեց գլուխն ու հանձնվեց դավադիրների հարվածներին: Զավեշտալի է, բայց սպանությունից հետո պարզվեց, որ Կեսարի ստացած տասնյակ վերքերից միայն մեկն է եղել մահացու: Կեսարի կողմնակիցները` Անտոնիոսը, Օգտավիանոսն ու մյուսները թաքնվում են, իսկ դավադիրները նրա դին տանում դնում են Պոմպեոսի արձանի ոտքերի տակ: Նրանք քաղաքով մեկ վազում են` գոչելով, որ բռնակալը սպանված է: Ի վերջո, սոսկ երեք ստրուկներ են համարձակություն ունենում վերցնել Կեսարի հոշոտված դին ու պատգարակով տուն տանել:



Օգտվել եմ այս կայքերից`
http://hy.wikipedia.org/wiki/Հուլիոս_Կեսար
http://to-name.ru/biography/julij-cezar.htm
http://www.encyclopedia.am/pages.php?bId=2&hId=1405

Էկոլոգիա նախագիծ։։։Հողօգտագործում

Հողօգտագործում

1.Ի՞նչ դեր ու նշանակություն ունի հողը բյության մեջ և մարդու կյանքում:

Հողը Երկրի կեղևի՝ փափուկ շերտն է, որն առաջացել է լեռնային ապարներից՝ ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական պրոցեսների համատեղ գործունեության հետևանքով: Հողը հանդիսանում է կենդանի օրգանիզմների ու անկենդան բնության միջև: Հողը այն միջավայրն է, որում փոխազդում են կենսոլորտի տարրերի մեծ մասը, ջուրը, օդը և կենդանի օրգանիզմները: Հողը կյանքի միջավայր է շատ օրգանիզմների համար: Հողում բնակվում են բազմաթիվ կենդանի օրգանիզմներ՝ բակտերիաներ, սնկեր, որդեր և այլն : Հողը ձևավորվում է շատ երկար ժամանակի ընթացքում և պահպանվում է այնքան ժամնակ քանի դեռ բնակեցված է տարբեր կենդանի օրգանիզմներով։


2.Ձեր կարծիքով ինչու՞ են հողն անվանում տվյալ էկոհամակարգի հաելին:

Էկոհամակարգը կամ էկոլոգիական համակարգը` և կենսաբանական համակարգ, որը կազմված է կենդանի օրգանիզմների համայնքից` բիոցենոզից, նրանց բնակության միջավայրից՝ կենսատոպից, կապի համակարգից՝ որը էներգիայի և նյութի փոխանակություն է իրականանում նրանց միջև։ Էկոլոգիայի հիմնական հասկացություններից է։ Էկոհամակարգի օրինակ է հանդիսանում ջրավազանը նրանում բնակվող բույսերի, ձկների, անողնաշարավորների, միկրոօրգանիզմների հետ, որոնք կազմում են համակարգի կենդանի բաղադրամասը՝ կենսացենոզը։


3.Ի՞նչպես է աղտոտված հողը ազդում ամբողջ էկոհամակարգի վրա: 

Հողի աղտոտվում է գործարաններից, նավթարդյունաբերությունից  և այլ ուրիշ արձյունաբերական ձեռնարկություններից։ Նման աղտոտումները տարածվում են հսկայական տարածությունների վրա  որում հողի մակերեսային ներքին շերտում կարող են  կուտակվել տարբեր վտանգավոր քիմիական նյութեր։

4.  Ի՞նչպես ճիշտ օգտագործել ու պահպանել հողը:

Հողի պահպանման դեմ ամենամեծ միջոցառումերից մեկը պայքար է հողերի քայքայման (էրոզիաի) դեմ: Նաև պետք է խնամել այն՝ մաքրել քարեր, հաճախակի ջրել, աղակալած հողերի լվացումը և այլն:
 Պետք է հողերի այնպիսի օգտագործում, որը ոչ միայն պահպանվում ու բարելավվում են հողի հատկությունները, նաև ստացվում է տնտեսական բարձր արդյունք: Հողային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման ռացիոնալ միջոցներից են արհեստական ոռոգումը,  հողերի մաքրումը քարերից, և այլն։

My future profession:::English Project

My future profession

There are over 2000 professions in the world and It is a difficult question to choose own profession . I have already chosen my future profession and I want to be bank manager or translateer. So I will get the specialty of an economist.I am interested in that profession about one years. Manager can manage the business. A bank manager should be careful, clever,serious. If you want to be a translator you need to learn languages. For example I like English, Russian, German and Spanish, but I won't translate all these languages. Maybe I will translate from Armenian to English and from English to Armenian or from Russian to English

Sports and games:::English Project

Sports and games

My favourite sport is football. I used to practice football for 2 years, but now I just love to play it just for fun. I used to practice swimming for 2 years too, now I practice boxing and I'm very satisfied. These three sports are different but the power of healthiness is huge. Sport develops muscles, breathing and hitting abilities. And my opinion is that if people are involved in sports (no matter what sport ) they will live longer and feel better untill the end of their long living lives

Ավետիք Իսահակյան, «Լիլիթ»: Հարցեր

1.Ւնչու Լիլիթն ընտրեց սատանային. Ինչն էր, որ այդպես գրավեց կնոջը:
2.Զուգահեռներ անցկացրեք Լիլիթի և ձեր ճանաչած աղջիկների միջև:
4.Ադամը գնաց Աստծո մոտ և բողոքեց Լիլիթից. ինչպես կարձագանքեք, կորոկեք այս քայլը:
5.Համոզիչ էին ստեղծագործության կերպարները:

1) Նա Ադամին ասում էր, որ Ադամն այնքան դանդաղաշարժ ու թույլ է, որ չի կարող անգամ մի թիթեռ որսալ իր համար: Իսկ սատանան նենգ է ու զորեղ դրա համար էլ Լիլիթն ընտրեց նրան:

2)Այսօր աղջիկների մեծամասնությունը նախապատվությունը  տալիս է գումարին:

4)Ադամի ճիշտ է արել, որ բողոքել է, քանի որ Աստված Լիլիթին ուղարել էր, որպեսզի նա լինի Ադամի հետ, մենակ չմնա, բայց Լիլիթը  խուսափում էր Ադամից։

5)Ադամն այդպես էլ չկարողացավ մոռանալ Լիլիթին, քանի որ Եվայի ամեն քայլը համեմատում էր Լիլիթի հետ և Լիլիթը Եվայից գեղեցիկ էր։

Օշո մտքեր. Թարգմանություն

Օշո մտքեր

Յուրաքանչյուր արարք անհապաղ արդունք է բերում: Պարզապես՝ անհրաժեշտ է զգոն լինել և հասկանալ՝ ինչն է լավ, ինչը՝ վատ:

1. Երբեք ոչ ոքի մի հարցրեք՝ ինչն է ճիշտ, ինչը՝ սխալ: Կյանքը փորձություն է, որի արդյունքում անհրաժեշտ է ինքնուրույն ճշտել՝ ինչն է ճիշտ կամ սխալ:

2. Լինում են պահեր, երբ Աստված ինքն է թակում ձեր դուռը: Դա հենց սերն է՝ կնոջ, տղամարդու, երեխայի, ծաղկի, մայրամուտի կամ արևածագի միջոցով:

3. Արտասովոր լինելու ցանկությունը շատ սովորական ցանկություն է: Չլարվել և լինել հասարակ՝ դա է արտասովորը: Կյանքը մի մեծ գաղտնիք է, այն հնարավոր չէ կանխատեսել:

4. Կյանքը գաղտնիք է, որը հնարավոր չէ գուշակել, թեև շատերը կուզենային ապրել կանխատեսելի կյանքով:

Նախ՝ անկախացեք, բավականություն ստացեք ինքներդ ձեզնից, հետո, եթե որևէ մեկը կգա ձեզ մոտ, շատ լավ, իսկ եթե չի գա, կրկին հիանալի է: Դրանից հետո դուք կարող եք հարաբերություններ կառուցել որպես տեր, այլ ոչ թե՝ որպես ծառա:

5. Եթե դուք հարուստ եք, մի մտածեք այդ մասին, իսկ եթե աղքատ եք, լուրջ մի ընդունեք ձեր աղքատությունը: Մտածելով, որ կյանքն ընդամենը՝ մեծ ներկայացում է, դուք ազատ կլինեք և զերծ կմնաք տառապանքներից:

6 Խիզախությունը դեպի անհայտություն տանող ընթացքն է՝ անկախ բոլոր վախերից: Միակ տարբերությունն այն է, որ վախկոտը լսում է իր վախերին և հետևում է դրանց, իսկ խիզախը, անտեսելով դրանք, առաջ է գնում:

7. Դուք անընդհատ փոխվում եք, դուք գետ եք, այսօր մի ուղղությամբ եք հոսում, վաղը՝ մեկ այլ, պարզապես՝ պետք է նկատել դա: